Cùng một cuốn sách, có người đọc xong để biết, có người đọc xong để đem dạy lại cho con. Điều mình mong muốn khi học quyết định điều mình nhận được. Phần 3 của Nguyên lý Kích hoạt não giới thiệu 5 cấp độ học tập, để mỗi bài học, tâm đắc, ngộ ra đi sâu hơn và chín hơn.
Trong bài này
- Năm bậc thang của việc học
- Mỗi cấp độ, một mùa gặt khác nhau
- Áp dụng 5 cấp độ học tập trong bốn khía cạnh
- Định hướng việc học từ vũ trụ quan
- Một lần tôi học để dạy
- Thực hành hôm nay
- Câu hỏi thường gặp
- Đọc cùng
Năm bậc thang của việc học
Hãy hình dung việc học như chiếc cầu thang dẫn lên gác bếp, nơi ông bà ta treo những bó hạt giống quý nhất. Mỗi bậc cao hơn, ánh sáng từ ô cửa trên mái rọi xuống nhiều hơn.
Có 5 cấp độ học tập:
- Học để biết: đón nhận điều mới, biết rằng điều ấy có mặt trên đời.
- Học để hiểu: thấy được vì sao, chạm tới gốc rễ của điều mình biết.
- Học để dạy: hiểu đủ rõ để nói lại cho người khác cùng hiểu.
- Học để dạy cho người dạy: hiểu sâu đến mức giúp người khác trở thành người truyền dạy.
- Học để thụ đắc: điều đã học trở thành của mình, sống được và làm được trong đời.
Tùy theo chúng ta mong muốn học tập để đạt điều gì, thì bài học, tâm đắc, ngộ ra nhận được sẽ khác nhau.
Gieo mong muốn nào khi học, gặt độ sâu ấy trong đời.
Mỗi cấp độ, một mùa gặt khác nhau
Thử cùng nhìn một cuốn sách về đồng hành cùng con qua năm bậc thang:
- Học để biết: bạn biết có cách để con tự xúc cơm, tự gấp quần áo.
- Học để hiểu: bạn hiểu vì sao tự làm giúp con lớn lên từ bên trong.
- Học để dạy: bạn kể lại cho bạn đời, để cả nhà cùng một cách đồng hành.
- Học để dạy cho người dạy: bạn chia sẻ cùng cô giáo của con, để lớp học cũng thành nơi con được tự làm.
- Học để thụ đắc: mỗi bữa cơm nhà mình đã sống theo điều ấy, tự nhiên như hơi thở.
Cùng một cuốn sách, năm mùa gặt khác nhau. Mong muốn ở bậc nào, cách đọc và cách sống với cuốn sách sẽ theo bậc ấy.
Áp dụng 5 cấp độ học tập trong bốn khía cạnh
- Nội tâm: hướng tới học để thụ đắc, để an vui trở thành nếp sống mỗi ngày.
- Sức khỏe: học để hiểu nhịp sống của thân, rồi học để dạy, để cả nhà cùng nếp ăn lành, ngủ đủ.
- Mối quan hệ: học để dạy, vì người biết thương dạy người khác bằng chính cách mình đối đãi.
- Tài chính: học để hiểu dòng chảy của giá trị, rồi học để thụ đắc qua công việc mỗi ngày.
Cao nhân chỉ điểm chúng ta có thể chủ động thực hành 10.000 bài học tâm đắc ngộ về tri thức nhân sinh để trưởng thành về nhân sinh quan. Mỗi tối ba dòng trong cuốn sổ nhỏ là từng bước trên con đường ấy. (Đọc thêm Nguyên lý Ánh sáng (P2): bốn khía cạnh của đời người.)
Định hướng việc học từ vũ trụ quan
Cao nhân chỉ điểm: con người sống trong nhân sinh cần giác ngộ vũ trụ quan thì mới có thể triệt ngộ được nhân sinh quan, từ đó trở nên thấu suốt thế giới quan. Nên chúng ta cũng có thể định hướng quá trình học tập của bản thân.
- Giác ngộ là nhận biết được sự thật.
- Triệt ngộ là giác ngộ và có hiện thực: điều đã hiểu hiện ra thành đời sống.
- Thứ tự học: hiểu những quy luật vận hành của vũ trụ trước, rồi mới sống trọn một đời người theo các quy luật ấy, và từ đó nhìn mọi việc quanh mình một cách thấu suốt.
Học như vậy, mỗi bài học đều có chỗ đứng trong một bức tranh lớn, như mỗi hạt giống đều có luống đất của nó. (Đọc thêm Nguyên lý Thuận dòng: sống nhẹ nhàng mà vẫn tới đích.)
Một lần tôi học để dạy
Tôi từng được nghe một cô bạn chia sẻ câu chuyện như thế này:” Trước đây, mẹ của Cô thường có thói quen cắt đôi con cá khi chiên. Cô đã quan sát nhiều lần và luôn thắc mắc tại sao mẹ mình luôn làm như vậy. Cho đến độ tuổi Cô được mẹ hướng dẫn học nấu nướng, Cô bèn hỏi mẹ về lý do của việc này. Mẹ Cô, ngay lúc đó, chưa thể lý giải ngay, vì trong quá khứ, mẹ của Cô thấy bà Cô luôn làm như vậy nên làm theo, chứ chưa bao giờ thắc mắc vấn đề này. Thế là một ngày, hai mẹ con mang chuyện này đi hỏi bà. Bà cười thật to, rồi lý giải: “ngày xưa, nhà chỉ có chảo nhỏ, chưa có chảo to như bây giờ, nên khi chiên, phải cắt đôi con cá thì mời vừa với chảo, chứ không có lý do gì khác. Lúc này, mẹ Cô cũng phì cười, vì nếu không có thắc mắc của Cô khi bà dạy Cô nấu nướng, thì đến tận lúc này, mẹ Cô vẫn luôn nghĩ chiên cá là phải cắt đôi.” Câu chuyện đó cho thấy: trong cuộc sống, có rất nhiều việc có thể chúng ta làm theo thói quen, chưa thật sự hiểu sâu sắc về điều mình làm; cho đến khi đứng trong vai trò hướng dẫn lại cho người khác, chúng ta mới có cơ hội đào sâu để thực sự nắm bắt, diễn giải, thấu suốt về chúng. Do đó, tôi xây dựng Chuyện Bên Mâm Cơm với mong muốn chia sẻ lại những gì mình hiểu biết về tri thức nhân sinh, để cùng nhau, chúng ta được sáng rõ hơn và có được đời sống như ý nguyện.
Thực hành hôm nay
- Chọn một điều bạn đang học: một cuốn sách, một kỹ năng hay một bài viết bạn yêu thích.
- Viết ra cấp độ bạn mong muốn đạt được với điều ấy, trong năm cấp độ học tập.
- Làm một việc nhỏ đúng với cấp độ đó ngay hôm nay. Học để hiểu thì tự hỏi “vì sao”. Học để dạy thì kể lại cho một người thân trong bữa cơm tối.
Câu hỏi soi chiếu: Với điều mình đang học, mình mong muốn bước lên bậc thang nào?
Câu hỏi thường gặp
Có cần đi lần lượt qua 5 cấp độ học tập?
Các bậc thường nối tiếp nhau, vì hiểu đến từ biết, dạy đến từ hiểu. Bạn có thể đặt mong muốn ở bậc cao ngay từ đầu, rồi để mong muốn ấy dẫn đường cho cách học.
Học để dạy có dành riêng cho thầy cô?
Cha mẹ dạy con mỗi ngày bên mâm cơm, người quản lý dạy đồng đội trong công việc. Ai cũng đang là người dạy theo một cách nào đó.
Học để thụ đắc là gì?
Đây là bậc điều đã học trở thành nếp sống của mình. Ta nói và làm theo điều ấy một cách tự nhiên, như sức phán đoán ở Phần 1.
5 cấp độ học tập liên quan gì đến Nhân – Duyên – Quả?
Mong muốn khi học là Nhân định hướng. Cách học, người thầy và môi trường là Duyên. Độ sâu của bài học, tâm đắc, ngộ ra nhận được là Quả.
Đọc cùng
- Nguyên lý Kích hoạt não: bài học, tâm đắc, ngộ ra mỗi ngày: ba hạt ngọc của một ngày, phần mở đầu của loạt bài.
- Nguyên lý Kích hoạt não (P2): ba bậc khôn ngoan: ba bậc khôn ngoan và ba con đường trưởng thành.
- Hạn chế tự nhận thức: sáu lớp kén và cách mở thành đôi cánh: tầm nhìn tương lai là gốc, cũng là la bàn cho việc học.
- Truyện số 5: Đôi đũa lệch: câu chuyện bên mâm cơm về sự biết điều chỉnh cho phù hợp.
- Transformed by Love – Tập 1: Thắp sáng những ngọn đèn bên trong: Elmor học thắp ngọn đèn trí tuệ cùng Mẹ.