Nguyên lý Vòng tri thức: học không giới hạn, chia sẻ chạm đến người nghe

Có những cuộc trò chuyện giúp ta lớn lên, có những lời chia sẻ chạm đúng vào người nghe. Nguyên lý Vòng tri thức giải nghĩa điều ấy bằng một hình vẽ giản dị: bốn vòng tri thức lồng vào nhau trong mỗi con người. Đọc xong bài, bạn có một cách lắng nghe để hấp thu tri thức không giới hạn, và một cách chia sẻ để người đối diện đón nhận trọn vẹn.

Trong bài này

1. Bốn vòng tròn đồng tâm
2. Ai cũng có bốn vòng tri thức
3. Khi bạn lắng nghe: mở rộng vòng biết – biết
4. Khi bạn chia sẻ: chạm vào cái biết – biết của người nghe
5. Một cuộc trò chuyện giúp tôi lớn lên
6. Thực hành hôm nay
7. Câu hỏi thường gặp
8. Đọc cùng

Bốn vòng tròn đồng tâm

Bạn hãy lấy một tờ giấy và vẽ bốn vòng tròn đồng tâm. Mỗi vòng đại diện cho một vùng tri thức của chính bạn:

1. Vòng biết – biết (trong cùng): những điều mình biết là mình biết.
2. Vòng biết – quên: những điều mình đã từng biết, nay tạm quên.
3. Vòng biết – không biết: những điều mình biết rằng mình chưa biết.
4. Vòng không biết – không biết (ngoài cùng): những điều mình chưa biết rằng mình chưa biết.

Thật ra, vòng thứ tư không có giới hạn. Chúng ta vẽ nó thành một vòng tròn để dễ hình dung mà thôi. Phía ngoài vòng không biết – không biết luôn là một vùng đất rộng lớn đang chờ ta bước vào.

Mỗi người đều mang trong mình bốn vòng tri thức. Vì vậy, đứng trước nhau, ta luôn có điều để học và luôn có điều để trao.

Ai cũng có bốn vòng tri thức

Con người ai cũng có bốn vòng tri thức của mình. Mỗi người đều có những điều mình biết là mình biết, có những điều đã biết nhưng quên, có những điều biết rằng mình chưa biết, và rất nhiều điều chưa biết rằng mình chưa biết.

Nhận thức này giúp ta bước vào mọi cuộc giao tiếp với một tâm thế cân bằng. Ta khiêm tốn, vì người đối diện luôn có điều hơn mình. Ta tự tin, vì mình cũng luôn có điều để góp vào. Người lớn và trẻ nhỏ, chuyên gia và người mới học, ai cũng đứng ngang hàng trước tri thức. (Đọc thêm Hạn chế tự nhận thức để thấy “thiếu hiểu biết” chỉ là một lớp kén, sẽ mở ra khi ta bước đi.)

Khi bạn lắng nghe: mở rộng vòng biết – biết

Trong lúc trò chuyện, khi nhận thấy người đối diện đang nói về những điều thuộc vòng biết – quên, biết – không biết hay không biết – không biết của mình, bạn chủ động đưa điều đó vào vòng biết – biết. Làm được như vậy, bạn có khả năng hấp thu tri thức không giới hạn từ mọi người mình gặp.

Tri thức đến từ khắp nơi, trong cả bốn khía cạnh của đời người:

• Nội tâm: một người bạn nhắc lại câu nói cũ của thầy cô, giúp bạn nhớ ra điều mình đã biết mà tạm quên.
• Sức khỏe: bác bán rau đầu chợ kể cách chọn rau theo mùa, một điều mới mẻ bạn chưa từng để ý.
• Mối quan hệ: con kể chuyện ở lớp, mở cho bạn một góc nhìn về bạn bè của con mà bạn chưa từng hình dung.
• Tài chính: một đồng nghiệp chia sẻ cách chia thu nhập hằng tháng, đúng điều bạn biết rằng mình đang cần học.

Để giữ lại tri thức, bạn có thể ghi chép theo ba ô: bài học (điều mới, trước giờ chưa học), tâm đắc (điều hay, ứng dụng được cho bản thân, gia đình, tổ chức, xã hội) và ngộ ra (trăn trở từ lâu, nay đã có lời giải). Qua thời gian, mỗi cuộc gặp gỡ đều trở thành một buổi học.

Khi bạn chia sẻ: chạm vào cái biết – biết của người nghe

Khi là người truyền đạt, ta thường thích nói về những điều thuộc vòng biết – biết của mình. Người nghe đón nhận những điều ấy theo vòng tri thức của họ: điều nằm ở vòng biết – quên, họ dễ lướt qua; điều nằm ở vòng biết – không biết, họ chưa thấy hào hứng; điều nằm ở vòng không biết – không biết, họ gần như chưa nhận được thông tin.

Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta: hãy lấy cái biết – biết của mình để tiếp cận cái biết – biết của người. Một lời chia sẻ đến được với người nghe khi nó bắt đầu từ chỗ người ấy đang đứng. Bạn có thể đi theo bốn bước:

1. Lắng nghe trước: biết người đối diện đang biết gì và chưa biết gì.
2. Nhận ra góc nhìn của người: người đang thuận góc nhìn khoa học, tôn giáo – tín ngưỡng hay đạo lý, đang có nghi vấn theo chiều hướng nào.
3. Nhắc điều người đã biết mà tạm quên: đây là cây cầu đầu tiên, gần gũi và dễ đón nhận.
4. Thuận duyên nói thêm điều mới: những điều người biết rằng mình chưa biết, rồi đến những điều người chưa biết rằng mình chưa biết.

Ví dụ, khi muốn chia sẻ về quy luật Nhân – Duyên – Quả với một người thuận góc nhìn đạo lý, bạn có thể bắt đầu từ câu ông bà dạy “ở hiền gặp lành”, một điều họ đã biết, rồi mới nói thêm về cách bồi nhân tốt, gieo duyên lành. Làm được như vậy, bạn trở thành người giao tiếp thông thái: giúp người đối diện có thêm nhận thức, đồng thời mở rộng tri thức của chính mình. (Đọc thêm Nguyên lý Ánh sáng (P3) về ngọn đèn trí tuệ.)

Một cuộc trò chuyện giúp tôi lớn lên

Trước khi biết đến tri thức về nhân sinh, tôi từng nghĩ mỗi người sinh ra đều đã có số mệnh hay định mệnh rồi, nghĩa là, cuộc đời đã được quy định sẵn sẽ diễn ra như thế nào, hầu như ít khả năng thay đổi được. Tuy nhiên, rõ ràng, quan sát trong cuộc sống, nhiều người cũng đã có nỗ lực phi thường, và có vẻ như, cuộc đời họ đã được chuyển hóa, sang trang. Vậy, câu trả lời nằm ở đâu? Liệu con người ta, trong cuộc sống, có thể tác động tích cực đối với chính cuộc đời mình không? Rất là biết ơn nhân duyên khi tôi được một người bạn gieo hạt mầm về tri thức nhân sinh, để từ đó, tôi được học hỏi thêm rất nhiều điều mà trước đây tôi chưa từng nghe – thấy, tức là, những gì thuộc về vòng không biết – không biết của bản thân tôi. Tôi đã học được rằng trong khu vườn tiềm thức của mỗi người, đều có chứa rất nhiều hạt mầm. Những gì trước đây gọi là số mệnh hay định mệnh, thực chất là những hạt mầm thường xuyên trồi lên của mỗi người, tùy vào phước báu. Tuy nhiên, bên cạnh những hạt mầm ấy, còn rất nhiều hạt ít trồi lên hơn hoặc đang còn ẩn, nhưng nếu chúng ta có nhận thức, chúng ta chủ động nuôi dưỡng, tưới tẩm, thì những hạt mầm này cũng hoàn toàn có khả năng lớn nhanh và cho ra quả. Đó chính là chỗ cho sự quản trị, sự cần mẫn của chúng ta được lên tiếng. Ai càng chủ động được hạt mầm nào mình gieo trong nhân sinh, người đó càng làm chủ được cuộc đời.

Thực hành hôm nay

1. Vẽ bốn vòng tròn, chọn một chủ đề bạn quan tâm và viết vào mỗi vòng một điều về chủ đề đó.
2. Trong cuộc trò chuyện hôm nay, ghi lại một bài học, một tâm đắc và một ngộ ra.
3. Trước khi chia sẻ một điều tâm đắc, hỏi người đối diện một câu để biết họ đã biết gì về điều đó.

Câu hỏi soi chiếu: Hôm nay, điều nào từ vòng không biết – không biết đã bước vào vòng biết – biết của tôi?

Câu hỏi thường gặp

Vòng tri thức là gì?

Vòng tri thức là bốn vòng tròn đồng tâm đại diện cho tri thức của mỗi người: biết – biết, biết – quên, biết – không biết và không biết – không biết. Hình vẽ giúp ta nhận ra mình đang ở đâu trước một điều mới.

Vì sao vòng không biết – không biết không có giới hạn?

Vì tri thức của nhân sinh là vô hạn. Ta vẽ nó thành vòng tròn cho dễ hình dung. Điều này cũng có nghĩa là ta luôn có thể lớn lên thêm, ở bất kỳ độ tuổi nào.

Làm sao để lời chia sẻ của tôi được đón nhận?

Bắt đầu từ cái biết – biết của người nghe. Lắng nghe trước, nhắc điều họ đã biết mà tạm quên, rồi thuận duyên nói thêm điều mới.

Nguyên lý Vòng tri thức liên quan thế nào đến Nhân – Duyên – Quả?

Mỗi lần lắng nghe và đưa tri thức vào vòng biết – biết là bồi nhân trí tuệ cho mình. Mỗi lần chia sẻ phù hợp là gieo duyên lành giúp người nâng tầm nhận thức. Quả là sự đồng ngôn: hai người hiểu nhau trên cùng một khái niệm.

Đọc cùng

• Nguyên lý Ánh sáng (P3): ngôi nhà bảy ngọn đèn, nơi trí tuệ là ngọn đèn thắp sáng những ngọn đèn khác.
• Hạn chế tự nhận thức: sáu lớp kén và cách mở thành đôi cánh.
• Truyện số 3: Bát canh hơi mặn: câu chuyện bên mâm cơm về niềm vui được học từ điều mới.