Bài 2/7 · Chuỗi bài Ngọn đèn Trí tuệ
Một đứa trẻ biết chiếc bát của bà cần được nâng niu, biết lời cảm ơn làm mẹ vui. Đó là những tia sáng đầu tiên của trí tuệ. Bài 2 của chuỗi giải nghĩa tầng bậc 1: khả năng phân biệt đúng sai, thật giả, tốt xấu, nên và không nên.
Trong bài này
- Phân biệt đúng sai là gì?
- Bốn cặp phân biệt
- Ghi nhận và làm lớn điều tốt đẹp
- Bậc thang dẫn lên các tầng tiếp theo
- Tầng bậc 1 trong bốn khía cạnh
- Điều tốt đẹp tôi đã làm lớn
- Thực hành hôm nay
- Câu hỏi thường gặp
- Chuỗi bài Ngọn đèn Trí tuệ
- Đọc cùng
Phân biệt đúng sai là gì?
Trạng thái nhận thức nội tâm bậc 1 là nhận thức về con người, sự vật, sự việc, hiện tượng, hoàn cảnh: đúng hay sai, thật hay giả, tốt hay xấu, nên hay không nên. Người có trí tuệ tầng bậc 1 có trạng thái nhận thức nội tâm phân biệt được bốn điều này.
Người có trí tuệ tầng bậc 1 có thể đơn giản để ghi nhận và làm lớn điều tốt đẹp.
Bốn điều phân biệt
- Đúng – sai: thấy điều gì phù hợp với quy luật, với đạo lý cuộc sống và pháp luật.
- Thật – giả: thấy điều gì bền vững qua thời gian, điều gì chỉ là bề ngoài.
- Tốt – xấu: thấy điều gì mang lại lợi ích cho mình và cho người.
- Nên – không nên: thấy điều gì phù hợp với hoàn cảnh, thời điểm và con người trước mặt.
Tầng bậc này được bồi từ những gì ta nghe – thấy – nói – biết mỗi ngày: lời dạy của cha mẹ, bài học ở trường, câu chuyện bên mâm cơm. Vì vậy, nghe điều tốt, thấy điều tốt, nói điều tốt là cách đơn giản để nuôi tầng bậc đầu tiên của trí tuệ. (Đọc thêm Hình ảnh tâm trí.)
Ghi nhận và làm lớn điều tốt đẹp
Giá trị của tầng bậc 1 nằm ở hành động theo sau: khi đã thấy điều tốt, ta ghi nhận nó và làm lớn nó. Một lời khen đúng lúc, một việc tốt được kể lại bên bữa cơm, một thói quen đẹp được lặp lại mỗi ngày: đó là cách điều tốt đẹp lớn lên trong gia đình.
Nguyên lý Ánh sáng nhắc ta: thắp đèn khôn ngoan hơn đuổi bóng tối. Ở tầng bậc 1, ta tập trung nhìn thấy và nuôi lớn điều đúng, điều thật, điều tốt, điều nên làm. (Đọc thêm Nguyên lý Ánh sáng (P1).)
Bậc thang dẫn lên các tầng tiếp theo
Tầng bậc 1 là nền móng. Từ đây, ta bước lên tầng bậc 2, nơi ta nhận ra mọi điều mình thấy, kể cả đúng – sai, đều đến từ hạt mầm trong tâm trí mình. Sự phân biệt lúc ấy trở nên mềm mại hơn, bao dung hơn. (Đọc tiếp Trí tuệ tầng bậc 2.)
Tầng bậc 1 trong bốn khía cạnh
- Nội tâm: mỗi tối ghi lại một điều tốt mình đã thấy trong ngày.
- Sức khỏe: biết điều gì nên ăn, nên ngủ, nên vận động cho thân mình.
- Mối quan hệ: ghi nhận việc tốt của con bằng lời khen cụ thể.
- Tài chính: phân biệt điều nên chi và điều nên tích lũy.
Điều tốt đẹp tôi đã làm lớn
Có một điều tôi được chỉ điểm là luôn “giữ hình” về sự trưởng thành của con. Đứa trẻ nào cũng trải qua rất nhiều giai đoạn để trưởng thành: có những giai đoạn con nghe và làm theo mọi điều được hướng dẫn, có những giai đoạn con lại muốn thể hiện ý kiến riêng; có khi con làm thật tốt mọi việc, nhưng có lúc, dù biết cần làm gì, con vẫn muốn trải nghiệm điều ngược lại, để tự kiểm chứng và rút ra bài học… Tôi chưa từng thấy đứa trẻ nào lớn lên chỉ hoàn toàn biểu hiện một chiều hướng. Vì vậy, trong mọi điều có thể quan sát thấy ở các con, có phần tốt, và cũng có phần chưa tốt; quan trọng là ta chọn nhìn theo hình ảnh nào: ánh sáng hay bóng tối, chọn ghi nhận điều đó cách tích cực hay tiêu cực, từ đó, ta đối đãi lại, và kết quả mối quan hệ sẽ ấn định. Tôi đã từng chia sẻ trong một bài viết trước đây về việc ghi nhận điều tốt đẹp ở con. Người lớn, với hệ giá trị đã hình thành, sẽ nhận định được một sự việc, một hành động của con là đúng hay sai, là tốt hay xấu, là thật hay giả, là nên hay không nên; nhưng việc ta chọn giữ lại hình ảnh nào mới là biểu hiện của trí tuệ. Nếu một người làm cha mẹ thấy con mình chưa nói thật về một điều gì đó, và thấy điều đó là sai trái, là con có vấn đề, thì có thể sẽ la mắng con, từ đó mối quan hệ trở nên bất như ý. Nhưng nếu một người cha mẹ có trí tuệ, cũng là bối cảnh xảy ra như vậy, họ có thể ứng dụng trí tuệ bậc 1 để ghi nhận, giữ hình về sự trưởng thành của con. Khi đó, họ không thấy con có vấn đề, mà chẳng qua, con cần có thêm nhận thức phù hợp hơn mà thôi. Họ có thể trao đổi thẳng thắn, tôn trọng con, nhờ đó, con có cơ hội để chuyển hóa trong tình yêu thương và trách nhiệm. Một đứa trẻ trưởng thành không phải là con luôn luôn làm đúng từ nhỏ đến lớn, mà là nếu sai, con có thể nhận ra và chọn lựa điều tốt hơn. Để có được điều đó, sự ghi nhận, làm lớn điều tốt đẹp của người dẫn dắt con là rất quan trọng.
Thực hành hôm nay
- Tìm ba điều tốt trong ngày hôm nay, viết ra.
- Chọn một điều và kể lại cho người thân nghe trong bữa cơm.
- Khen một người bằng một câu cụ thể: “Mẹ thấy con đã…”
Câu hỏi soi chiếu: Điều tốt đẹp nào quanh tôi đang chờ được ghi nhận?
Câu hỏi thường gặp
Trí tuệ tầng bậc 1 là gì?
Là trạng thái nhận thức nội tâm phân biệt được đúng – sai, thật – giả, tốt – xấu, nên – không nên.
Tầng bậc 1 giúp gì cho đời sống?
Giúp ta đơn giản ghi nhận và làm lớn điều tốt đẹp.
Làm sao nuôi tầng bậc 1 cho con?
Cho con nghe, thấy, nói về điều tốt mỗi ngày, và ghi nhận điều tốt của con bằng lời khen cụ thể.
Tầng bậc 1 liên quan thế nào đến Nhân – Duyên – Quả?
Thấy điều tốt là nhận ra nhân tốt; ghi nhận và làm lớn là gieo duyên lành cho nhân ấy nảy mầm. (Đọc thêm Nhân quả là gì?.)
Chuỗi bài Ngọn đèn Trí tuệ
- Bài 1: Ngọn đèn Trí tuệ: ngọn đèn thắp sáng mọi ngọn đèn khác
- Bài 2: Trí tuệ tầng bậc 1: phân biệt đúng – sai để làm lớn điều tốt đẹp (bạn đang đọc)
- Bài 3: Trí tuệ tầng bậc 2: tâm thái làm chủ cuộc đời
- Bài 4: Trí tuệ tầng bậc 3: sống với thực tại, thay nhân đổi quả
- Bài 5: Trí tuệ tầng bậc 4 và 5: tự nhiên biết, hữu sư trí và vô sư trí
- Bài 6: Cần mẫn trong đơn giản và vui vẻ: biểu hiện của người có trí tuệ
- Bài 7: Nhẹ nhàng: sở hữu mà không sở hữu, học là làm, làm là học
Đọc cùng
- Ngọn đèn Trí tuệ: ngọn đèn thắp sáng mọi ngọn đèn khác: bài mở đầu chuỗi.
- Nguyên lý Thuận dòng: sống thuận theo quy luật, nhẹ nhàng mà vẫn tới đích.
- Truyện số 2: Chiếc bát men bị sứt: câu chuyện bên mâm cơm về sự trung thực của một đứa trẻ.